Leszek Cezary Miller (ur. 3 lipca 1946 w Żyrardowie) – polski polityk socjaldemokratyczny, działacz Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej, długoletni lider SLD, minister pracy i polityki socjalnej, minister-szef Urzędu Rady Ministrów, minister spraw wewnętrznych i administracji, Prezes Rady Ministrów w latach 2001-2004.
Dzieciństwo i młodość
Leszek Miller pochodzi z ubogiej, robotniczej rodziny: ojciec był krawcem, matka szwaczką. Rodzice rozstali się, gdy Leszek miał pół roku – ojciec Florian opuścił rodzinę, a przyszły premier nigdy potem nie utrzymywał z nim kontaktu. Matka wychowywała go w duchu religijnym – zgodnie z jej życzeniem był on nawet przez pewien czas ministrantem.
Trudne warunki życiowe sprawiły, że po ukończeniu szkoły zawodowej 17-letni Leszek rozpoczął pracę w Zakładach Przemysłu Lniarskiego w Żyrardowie – naukę kontynuował wieczorowo w Technikum Elektroenergetycznym. Wkrótce potem odbył służbę wojskową na okręcie podwodnym ORP Bielik.
Kariera polityczna w PRL
Karierę rozpoczął od działalności w ZMS. Był przewodniczącym Zarządu Zakładowego największych w ówczesnej Polsce zakładach lniarskich. Po powrocie ze służby wojskowej, w 1969 wstąpił do PZPR. W tym samym roku wziął ślub kościelny z młodszą o trzy lata Aleksandrą. Millerowie mają syna Leszka i wnuczkę Monikę.
W latach 1973-1974 pełnił funkcję sekretarza Komitetu Zakładowego PZPR. Po otrzymaniu partyjnej rekomendacji rozpoczął studia politologiczne w partyjnej Wyższej Szkole Nauk Społecznych i skończył je w 1978 r. uzyskując tytuł magistra nauk politycznych. Po studiach pracował w Komitecie Centralnym kierując Zespołem, a następnie Wydziałem ds. Młodzieży, Kultury Fizycznej i Turystyki.
W lipcu 1986 r. Leszek Miller został wybrany I sekretarzem Komitetu Wojewódzkiego PZPR w Skierniewicach. Tam też na początku swojego urzędowania odsłonił popiersie Bolesława Bieruta. W grudniu 1988 r. wrócił do Warszawy w związku z awansem na sekretarza Komitetu Centralnego PZPR.
Uczestniczył, jako przedstawiciel strony rządowej, w obradach historycznego “Okrągłego Stołu”, gdzie razem z Andrzejem Celińskim współprzewodniczył podzespołowi ds. młodzieży (był to jedyny stolik, który zakończył obrady bez podpisania porozumienia). W 1989 r. został członkiem Biura Politycznego Komitetu Centralnego PZPR.W styczniu tego roku zorganizował słynne spotkanie w stołówce KC otwarte dla wszystkich, którzy chcieli wziąć w nim udział. Uczestniczyła w nim także liczna grupa opozycyjnej młodzieży również z nielegalnego wówczas Niezależnego Zrzeszenia Studentów. Niezwykłość tego wydarzenia była wzmocniona szerokimi i obiektywnymi relacjami w prasie, radiu i telewizji.
Działalność polityczna w III RP
Po rozwiązaniu PZPR był współzałożycielem SdRP (do marca 1993 r. pełnił funkcję sekretarza generalnego, później był wiceprzewodniczącym, a od grudnia 1997 przewodniczącym).
W 1989 r. kandydował bez powodzenia z województwa skierniewickiego do Senatu. W następnych wyborach (1991) był liderem listy wyborczej SdRP w Łodzi i po znaczącym sukcesie wyborczym zasiadł w ławach sejmu, zostając przewodniczącym grupy parlamentarnej SdRP. W trzech kolejnych wyborach do Sejmu startował ciągle z Łodzi otrzymując za każdym razem coraz więcej głosów, (od 50 tys. w 1991 do 146 tys. w 2001), mandat poselski sprawował do 2005 r.
Przez cały ten okres pozostawał jednym z czołowych polityków lewicy. Na początku lat 90. wspólnie z Mieczysławem Rakowskim był podejrzanym w sprawie tzw. moskiewskiej pożyczki. Po ujawnieniu tej afery w 1991 r. Włodzimierz Cimoszewicz wezwał Millera by z powodu ciążących na nim zarzutów nie składał poselskiego ślubowania.
Minister Pracy i Polityki Społecznej
Od 26 października 1993 do 7 lutego 1996 Miller był Ministrem Pracy i Polityki Społecznej w rządzie Waldemara Pawlaka i Józefa Oleksego. Po objęciu urzędu Miller zachował na stanowisku wiceministra Andrzeja Bączkowskiego - działacza “Solidarności” i opozycji demokratycznej więzionego w stanie wojennym. Z rekomendacji Millera objął też Bączkowski stanowisko ministra, które piastował do swojej śmierci w dniu 7 listopada 1996 r.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Po umorzeniu śledztwa w sprawie moskiewskiej pożyczki premier Cimoszewicz powołał Millera na stanowisko wpływowego ministra, Szefa Urzędu Rady Ministrów, które wypełniał od 26 stycznia do 31 grudnia 1996 r., wtedy też zyskał przydomek kanclerz. Od 1 stycznia 1997 do 17 października 1997 był ministrem Spraw Wewnętrznych i Administracji. Miller był pierwszym szefem tego resortu, który wprowadził na stanowiska swoich zastępców kobiety: Katarzynę Piekarską z opozycyjnej wówczas Unii Wolności i Małgorzatę Winiarczyk - Kossakowską.
Miller mianował na stanowisko Komendanta Głównego Policji Marka Papałę, który w 1998 został zamordowany.
Leszek Miller odegrał istotną rolę w zakończeniu sprawy płk. Ryszarda Kuklińskiego. Był za to ostro krytykowany w swoim środowisku politycznym. Z podobną dezaprobatą spotkało się poparcie Millera dla konkordatu z Watykanem i kandydatury Leszka Balcerowicza na prezesa NBP.
Sojusz Lewicy Demokratycznej
W okresie rządów AWS był przewodniczącym Klubu Parlamentarnego SLD, prowadząc walkę polityczną z tym ugrupowaniem i jednocześnie konsolidując wokół własnej osoby wszystkie liczące się ugrupowania lewicowe. W 1999 roku doprowadził do utworzenia jednolitej partii politycznej.
W grudniu 1999, na kongresie założycielskim SLD został wybrany na jego przewodniczącego, którą to funkcję sprawował nieprzerwanie, aż do marca 2004 r. 15 września 2007 r. Leszek Miller odszedł z SLD.
Prezes Rady Ministrów
Po przygniatającym zwycięstwie SLD-UP (41%, następna w kolei PO 12%) w wyborach parlamentarnych 23 września 2001 r., prezydent Aleksander Kwaśniewski – na dzień przed oficjalnym ogłoszeniem wyników wyborów, a także mimo że dymisja gabinetu Jerzego Buzka została złożona dopiero na pierwszym posiedzeniu Sejmu – 4 października desygnowałPostanowienie Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 4 października 2001 r. nr 113-12-01 o desygnowaniu Prezesa Rady Ministrów (Monitor Polski Nr 34, poz. 560) Leszka Millera na Prezesa Rady Ministrów, powierzając mu misję sformowania nowego rząduByło to rozwiązanie precedensowe (dotychczas powyborcze desygnowanie premiera następowało w dniu dymisji poprzedniego gabinetu), ale – zdaniem części doktryny prawa konstytucyjnego – w tamtej sytuacji, konstytucyjnie dopuszczalne i pozwalające na szybsze utworzenie nowego rządu (Lech Garlicki, Polskie prawo konstytucyjne. Zarys wykładu, wyd. 9., Warszawa 2005, s. 294).. 19 października 2001 roku, po przyjęciu dymisji poprzedniej Rady Ministrów, został on powołany na urzędy Prezesa Rady Ministrów oraz Przewodniczącego Komitetu Integracji Europejskiej oraz przedstawił skład Rady Ministrów, który został zaprzysiężony przez Prezydenta.
26 października 2001 r. Miller wygłosił w Sejmie exposé i otrzymał od izby wotum zaufania stosunkiem głosów 306:140 przy 1 głosie wstrzymującym się. 16-osobowy gabinet Millera był jak dotąd najmniejszym rządem RP.
Rząd Leszka Millera odziedziczył po swoich prawicowych poprzednikach niezwykle trudną sytuację gospodarczą kraju i budżetu państwa, ponad 16-procentowe bezrobocie (poziom bezrobocia we wrześniu 2001 r. wynosił według ówczesnych danych GUS 16,3%, jednakże w rok później po przeprowadzeniu Narodowego Spisu Powszechnego dokonano ex post korekty postulującej, że faktycznie było ono o dwa procent wyższe; była to jedynie pewna hipoteza założona post factum, a nie mierzalny fakt), wysoki poziom długu publicznego i dramatycznie niski wzrost gospodarczy. Pod koniec rządów Millera nastąpił bardzo wysoki, ponad 6-procentowy (w ujęciu kwartalnym, a nie rocznym) wzrost gospodarczy, który jednak zbyt powoli zaczął się przekładać na spadek bezrobocia i poziom życia obywateli. Jeszcze w marcu 2003 r. i lutym 2004 r. bezrobocie osiągało poziom 20,5%. W marcu 2004 r. osiągnęło rekordowy poziom 20,6%. Początkowa strategia ekonomiczna premiera zasadzała się na założeniu, że uda mu się pobudzić popyt na krajowym rynku wewnętrznym i dzięki wzrostowi bodźca popytowego osiągnąć przyspieszenie wzrostu PKB oraz zmniejszenie bezrobocia. Był to sposób myślenia o zagadnieniach ekonomicznych charakterystyczny dla ugrupowań lewicowych. Strategia ta zawiodła prawie całkowicie. Dopiero przyjście do rządu Grzegorza Kołodko w lipcu 2002 r. sprawiło, iż jednym z działań, które miały wyrwać polską gospodarkę z kryzysu miało być zwiększające konkurencyjność eksportu osłabienie złotówki.I rzeczywiście bodźcem, który wyrwał ekonomikę polską z marazmu był dopiero wzrost atrakcyjności eksportu początkowo związany z korzystną sytuacją na rynku kursowym (relacje kursowe euro/złoty), a następnie z akcesją do Unii Europejskiej (tzw. “premia przedakcesyjna”). Leszek Miller próbował wprawdzie na początku swych rządów wpłynąć na relację kursową pomiędzy wspólną walutą europejską a złotówką, jednak stosował w tym celu środki bardzo źle widziane w gospodarkach wolnorynkowych jak obcesowy nacisk na prezesa NBP oraz Radę Polityki Pieniężnej. Korzystny dla polskiego eksportu układ kursów walutowych ukształtował się później nie tylko dzięki naciskom rządu, lecz również dzięki niezależnym od niego mechanizmom makroekonomicznym. W czasie jego rządów przeprowadzono niepopularny, ale i niemożliwy do uniknięcia program cięć w wydatkach publicznych, zlikwidowano kasy chorych i utworzono Narodowy Fundusz Zdrowia, co oznaczało odwrót od koncepcji wprowadzenia bodźców rynkowych do zadłużonej powszechnej służby zdrowia, kontynuowano reformę systemu podatkowego i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, podjęto nieudaną próbę uporządkowania rynku medialnego. Wprowadzono bardzo niepopularny szczególnie w kręgach elit tzw. “podatek Belki” od zysków z lokat bankowych. Wprowadzono 1 stycznia 2004 r. znaczne obniżenie podatków – do 19 procent dla osób prawnych oraz osób prowadzących działalność gospodarczą, a także przyjęto ustawę o swobodzie działalności gospodarczej. Zdaniem wielu ekonomistów te dwie decyzje bardzo przyczyniły się do rozwoju polskiej gospodarki. Przeprowadzono też reformę górnictwa (tutaj kwestie płacowe stały się przyczyną zamieszek w Warszawie) oraz restrukturyzację i oddłużenie wielu zakładów pracy. Poprawę kondycji finansowej przedsiębiorstw próbowano osiągnąć dzięki ustawie o abolicji podatkowej, którą jednak zakwestionował Trybunał Konstytucyjny. Działania te wraz z poprawą koniunktury w gospodarce światowej w 2003 r. przyniosły ożywienie gospodarcze i wzrost wpływów do budżetu państwa. Uruchomiono też wiele programów socjalnych jak dożywianie dzieci i młodzieży, wyprawkę szkolną oraz pomoc dla absolwentów szkół i uczelni podejmujących pierwsza pracę (tzw. program “pierwsza praca” zakończony w znacznej mierze fiaskiem). Zlikwidowano jednakże również tzw. bary mleczne dla młodzieży studiującej, co było działaniem niepopularnym, dokonano niekorzystnej dla rencistów i emerytów rewaloryzacji rent i emerytur oraz zlikwidowano Fundusz Alimentacyjny co wywołało liczne protesty. Przeprowadzono też gruntowną reformę strukturalną służb specjalnych (rozwiązano UOP powołano zaś Agencję Bezpieczeństwa Wewnętrznego i Agencję Wywiadu. Równolegle - co było strategicznym celem gabinetu Millera - prowadzono dostosowania instytucjonalno-prawne związane z przystąpieniem do Unii Europejskiej. 13 grudnia 2002 roku na szczycie w Kopenhadze (Dania) premier Leszek Miller po dramatycznych i wielogodzinnych rokowaniach zakończył negocjacje z Unią Europejską uzyskując najlepsze z możliwych warunki akcesji. 16 kwietnia 2003 w Atenach Miller wraz z W. Cimoszewiczem i D. Hübner podpisał Traktat Akcesyjny wprowadzający Polskę do Unii Europejskiej. Rząd Millera we współdziałaniu z różnymi siłami politycznymi i społecznymi przeprowadził zakończone sukcesem referendum akcesyjne. W dniach 7 i 8 czerwca 2003 r. za wejściem Rzeczypospolitej Polskiej do Unii Europejskiej opowiedziało się aż 77,45 procent uczestników referendum. Frekwencja sięgnęła 58,85 procent.
Wkrótce po referendum premier Miller zwrócił się do Sejmu w trybie artykułu 160 Konstytucji RP o wotum zaufania. W dniu 13 czerwca 2003 r. rząd Millera stosunkiem głosów 236:213 przy braku wstrzymujących się otrzymał potwierdzenie posiadanego mandatu.
Rząd Premiera Millera, wspólnie z prezydentem Aleksandrem Kwaśniewskim podjął w marcu 2003 r. decyzję o przystąpieniu do tzw. koalicji antyterrorystycznej i wysłanie polskich wojsk do Iraku w ramach międzynarodowej koalicji mającej na celu obalenie rządów Saddama Husajna. Leszek Miller był także sygnatariuszem znanego listu ośmiu europejskich premierów solidaryzujących się ze stanowiskiem USA w sprawie Iraku (styczeń 2003)
4 grudnia 2003 r. doznał poważnych obrażeń w wyniku katastrofy lotniczej rządowego śmigłowca Mi-8 pod Warszawą. Mimo tego 13 grudnia wziął udział w szczycie UE w Kopenhadze, gdzie we współdziałaniu z delegacją Hiszpanii i innymi krajami zablokował zmianę w Konstytucji UE, którą uważał dla Polski niekorzystną. Wzbudziło to szacunek dla premiera nawet wśród jego przeciwników politycznych z prawicy.
Miller prowadził aktywną politykę międzynarodową. Wielokrotnie spotykał się z prezydentami Bushem i Putinem oraz przywódcami Europy i świata. Przed świętami Bożego Narodzenia w grudniu 2002 roku Millerowie gościli w swoim warszawskim domu kanclerza Schroedera i jego żonę Doris.
Pod koniec sprawowania urzędu, gabinet Leszka Millera zanotował najniższy poziom poparcia społecznego ze wszystkich rządów, które sprawowały władzę od 1989 r. Było to spowodowane głównie utrzymującym się ciągle dramatycznie wysokim bezrobociem (pod koniec 2003 r. ponownie wzrosło do poziomu 20%, podobny poziom zaznaczył się w kwietniu 2004, czyli pod koniec rządów Millera), ujawnieniem prawdziwych i rzekomych afer korupcyjnych z aferą Rywina na czele, które usiłowano przypisać rządowi, oraz próbą realizacji planu ograniczenia deficytu budżetowego (tzw. „Plan Hausnera”).Napięcie w kraju potęgowało się z powodu permanentnego kryzysu służby zdrowia, co było związane z chaosem spowodowanym centralizacją tej instytucji i niejasnymi zasadami kontraktowania świadczeń medycznych a także tzw. aferą lekową, która jednak nie zakończyła się żadnymi prokuratorskimi zarzutami.
W efekcie krytyki w macierzystej partii SLD, w lutym 2004 r. Leszek Miller zrezygnował z przewodniczenia SLD. Miller był krytykowany za zbytni liberalizm i podkreślanie roli mechanizmów wolnorynkowych w gospodarce. Wytykano mu, że jego akceptacja dla podatku liniowego jest nie do pogodzenia z doktryną lewicową. Był także utożsamiany z „wodzowskim stylem” kierowania partią. 26 marca 2004 r. po utworzeniu przez marszałka sejmu Marka Borowskiego rozłamowej partii – Socjaldemokracji Polskiej podjął decyzję o ustąpieniu z urzędu premiera 2 maja 2004 r. w dzień po wejściu Polski do Unii Europejskiej. 1 maja razem z prezydentem Kwaśniewskim uczestniczył w Dublinie w uroczystej ceremonii przyjęcia 10 krajów, w tym Polski do Unii Europejskiej.
Poza światem polityki
W 2005 r. Leszek Miller mimo poparcia łódzkiego oddziału SLD, nie został wpisany na listę wyborczą do Sejmu. Otrzymał jednocześnie propozycję startu do Senatu, której nie przyjął. Odsunięcie starych działaczy było przedstawiane w mediach jako “odmłodzenie Sojuszu”. Po wyborach zajął się publicystyką, głównie w tygodniku “Wprost” pisząc na temat liberalnych koncepcji gospodarczych i bieżącej polityki.
W pierwszym półroczu 2005 r. przebywał w Woodrow Wilson International Center for Scholars w Waszyngtonie realizując temat badawczy “Miejsce nowej Polski w przestrzeni Europy Wschodniej”. 1 lipca 2006 r. objął funkcję szefa rady programowej dziennika Trybuna.
Samoobrona
20 września 2007 r.“Leszek Miller będzie numerem 1 na listach Samoobrony w okręgu łódzkim” - Wikinews, 20 września 2007 na wspólnej konferencji prasowej z udziałem Andrzeja LepperaDziennik Polska-Europa-Świat - piątek 21 września 2007, ISSN 1895-6742 Leszek Miller ogłosił że wystartuje z I miejsca na liście Samoobrony w Łodzi w wyborach parlamentarnych, które odbędą się 21 października 2007 r. Były premier jednocześnie powiedział że nie wstępuje do partii Samoobrona. Miller zapowiedział tworzenie nowej lewicowej formacji - Polska LewicaDziennik, wydanie z 21.09.2007.
Bon moty
Leszek Miller jest znany z ciętych ripost ubarwiających język polskiej polityki i ze skłonności do bon motów. Swoją współpracowniczkę Aleksandrę Jakubowską określił zdaniem mężne serce w kształtnej piersi. Inne powiedzenie: nie ważne jest jak mężczyzna zaczyna, ważne jest jak kończy… jest nadal często przywoływane w różnych okolicznościach. Wraca się także do słów skierowanych do posłów prawicy uchwalających ustawę lustracyjną, że przypominają oni “karpie głosujące za przyspieszeniem świąt Bożego Narodzenia” Zdanie: “Bracia Kaczyńscy są nie tylko z tej samej partii, ale z tego samego jaja” internauci Wirtualnej Polski uznali za wypowiedź roku 2005 Leszek Miller o jaju Kaczyńskich.
Ciekawostki
Leszek Miller był pierwowzorem postaci Ludwika M. w sztuce Macieja Kowalewskiego pt. “Obywatel M. - Historyja”, wystawianej przez Teatr im. Heleny Modrzejewskiej w Legnicy w latach 2002-2004. Oprócz nagrody “Człowieka Roku” jest także laureatem nagrody telewizyjnych Wiktorów w 2001 roku i wielu innych nagród. W 1996 r. na wniosek łódzkich dzieci otrzymał tytuł Kawalera Orderu Uśmiechu. Jako pierwszy i jedyny człowiek otrzymał dwukrotnie tytuł Człowiek Roku tygodnika Wprost w latach 2001 i 2002 (wspólnie z Günterem Verheugenem).
Przypisy
Bibliografia
- J. Machejek, A. Machejek, Leszek Miller: dogońmy Europę! (wywiad-rzeka z liderem SLD), Hamal Books, (2001)
- L. Stomma, “Leszek Miller” WDK (2001)
Linki zewnętrzne
- Strona domowa Leszka Millera